Jak powstaje stosunek służbowy policjanta
Stosunek służbowy policjanta powstaje w drodze mianowania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do służby (art. 28 ust. 1 ustawy o Policji). Nie umowa i nie powołanie, tylko mianowanie, a początek służby liczy się od dnia z rozkazu o mianowaniu (art. 28 ust. 2).
Poprzedza je postępowanie kwalifikacyjne o ośmiu etapach z art. 25 ust. 2, które zarządza i prowadzi jeden z przełożonych wymienionych w art. 25 ust. 17, najczęściej komendant wojewódzki albo Komendant Stołeczny Policji. Jego przebieg opisuje artykuł jak zostać policjantem.
Przed podjęciem służby policjant składa ślubowanie według roty z art. 27 ust. 1. Kończy się ona zobowiązaniem do strzeżenia tajemnic związanych ze służbą, honoru, godności i dobrego imienia służby oraz do przestrzegania zasad etyki zawodowej. Numer artykułu zapamiętaj osobno: rota jest w art. 27, nie w art. 28.
Trzy drogi mianowania
Mianowanie może nastąpić na okres służby przygotowawczej lub kandydackiej, na okres służby kontraktowej albo na stałe (art. 28 ust. 1a). Osobę przyjętą do służby mianuje się policjantem w służbie przygotowawczej na okres 3 lat, a po jego upływie policjant zostaje mianowany na stałe (art. 29 ust. 1 i 2).
Służba kontraktowa to osobna ścieżka, o której większość opracowań milczy. Kontrakt zawiera się najwyżej dwa razy z tą samą osobą (art. 28a ust. 7), mianowanie następuje na stanowisko w korpusie szeregowych Policji (art. 28a ust. 3), a okres kontraktu zalicza się do służby przygotowawczej (art. 29 ust. 5).
Co jest w przepisie: terminy kadrowe
| Termin | Czego dotyczy | Przepis |
|---|---|---|
| 3 lata | okres służby przygotowawczej | art. 29 ust. 1 |
| ponad 3 miesiące | przerwa pozwalająca przedłużyć służbę przygotowawczą | art. 29 ust. 4 |
| od 3 do 5 lat | okres, na jaki zawiera się kontrakt | art. 28a ust. 7 |
| 12 miesięcy | okres próbny pierwszego kontraktu | art. 28a ust. 8 |
| 7 dni | pisemny raport drogą służbową o zdarzeniu: zmianie stanu cywilnego, nazwiska, adresu, urodzeniu dziecka, ukaraniu za wykroczenie | § 13 rozporządzenia MSWiA z 14 maja 2013 r. |
| 7 dni | przesłanie wniosku w sprawie osobowej wyższemu przełożonemu wraz z opinią | § 2 ust. 2 tego rozporządzenia |
| 30 dni | zawiadomienie policjanta o sposobie załatwienia wniosku | § 2 ust. 4 |
| więcej niż 3 dni | wyjazd poza obszar Unii Europejskiej wymagający powiadomienia przełożonego | art. 64 ustawy o Policji |
| 3 miesiące | zawieszenie w czynnościach przy przestępstwie umyślnym ściganym z oskarżenia publicznego | art. 39 ust. 1 |
| 12 miesięcy | zawieszenie fakultatywne: przestępstwo nieumyślne lub postępowanie dyscyplinarne | art. 39 ust. 2 |
| do końca postępowania karnego | przedłużenie zawieszenia w szczególnych przypadkach | art. 39 ust. 3 |
| do 3 miesięcy | zwolnienie po pisemnym zgłoszeniu wystąpienia ze służby | art. 41 ust. 3 |
| 3 lata | przedawnienie roszczeń o uposażenie i inne należności pieniężne | art. 107 ust. 1 |
| do 31 marca | coroczne oświadczenie majątkowe, wg stanu na 31 grudnia roku poprzedniego | art. 62 ust. 3 |
| 10 lat | okres przechowywania oświadczenia o stanie majątkowym | art. 62 ust. 6 |
Raport z § 13 rozporządzenia z 14 maja 2013 r. to najczęściej powtarzany termin w tej dziedzinie: niezwłocznie, nie później niż w 7 dni od zdarzenia, pisemnie, drogą służbową.
Droga służbowa i raporty
Droga służbowa ma w tym rozporządzeniu własną definicję: to tryb zwracania się policjanta w sprawie osobowej do przełożonego uprawnionego do jej załatwienia, za pośrednictwem bezpośredniego przełożonego (§ 1 pkt 7). Bezpośredni przełożony to osoba na stanowisku kierowniczym bezpośrednio wyższym, poczynając od kierownika rewiru dzielnicowych lub dowódcy plutonu (§ 1 pkt 6). Ustanie stosunku służbowego to jego rozwiązanie w związku ze zwolnieniem policjanta ze służby lub jego śmiercią (§ 1 pkt 8).
O niemożności stawienia się do służby z przyczyny z góry wiadomej policjant uprzedza bezpośredniego przełożonego wcześniej (§ 15 ust. 1), a przy innej przyczynie informuje go tego samego dnia (§ 15 ust. 2), także drogą pocztową, przy czym za datę przekazania informacji uważa się wtedy datę stempla pocztowego (§ 15 ust. 4). Wysłanie listu zamiast telefonu to więc prawie zawsze przekroczenie terminu z ust. 2.
Czas służby i dyżury domowe
| Wartość | Czego dotyczy | Przepis |
|---|---|---|
| 40 godzin tygodniowo | norma czasu służby w okresie rozliczeniowym | art. 33 ust. 2 |
| 20 minut | przerwa wliczana do służby trwającej 8 godzin | § 4 ust. 9 rozporządzenia z 11 września 2020 r. |
| 45 minut | przerwa wliczana do służby trwającej 12 godzin | § 4 ust. 9 |
| do 45 i do 60 minut | przerwy w niekorzystnych warunkach atmosferycznych | § 4 ust. 10 |
| nie więcej niż 30 minut | bezpośrednie przygotowanie do służby i jej zdanie | § 11 ust. 1 |
| nie więcej niż 4 razy w miesiącu | dyżury domowe, w tym najwyżej raz w niedzielę lub święto | § 14 ust. 3 |
| 24 godziny, a w dniu służby 16 godzin | czas trwania jednego dyżuru domowego | § 14 ust. 3 |
| łącznie 48 godzin | czas wszystkich dyżurów domowych w miesiącu | § 14 ust. 3 |
Czasu dyżuru domowego nie wlicza się do czasu służby poza czasem czynności wykonywanych na polecenie przełożonego (§ 14 ust. 4), a do dyżuru nie można wyznaczyć policjanta bezpośrednio po służbie nocnej (§ 14 ust. 1). Godziny rozpoczęcia i zakończenia służby ustala przełożony właściwy w sprawach osobowych (§ 2 ust. 2).
Służba w niedzielę lub święto oraz w godzinach od 22.00 do 6.00 nie może być pełniona bez zgody policjanta przez jedynego opiekuna dziecka do 8 lat lub osoby wymagającej stałej opieki, przez policjanta opiekującego się dzieckiem do 8 lat, jeżeli nie korzysta z tego drugie z rodziców, oraz przez policjantkę karmiącą dziecko piersią (§ 16 ust. 2). Kluczowe są trzy ostatnie słowa przepisu: „bez ich zgody". Za zgodą taka służba jest dopuszczalna; bezwzględny zakaz dotyczy tylko policjantki w ciąży (§ 16 ust. 1).
Urlopy, wyróżnienia, ograniczenia
Coroczny płatny urlop wypoczynkowy wynosi 26 dni roboczych (art. 82 ust. 1). Prawo do pierwszego urlopu, w wymiarze połowy, powstaje z upływem 6 miesięcy służby, a do urlopu w pełnym wymiarze z upływem roku służby (art. 82 ust. 2 i 3). Przed urlopem wypoczynkowym i dodatkowym policjant pisemnie zawiadamia bezpośredniego przełożonego o przewidywanym miejscu pobytu i sposobie kontaktu (§ 11 rozporządzenia z 14 maja 2013 r.). Policjantowi wychowującemu co najmniej jedno dziecko do 14 lat przysługuje w roku kalendarzowym zwolnienie od zajęć służbowych w wymiarze 2 dni (§ 8).
Wyróżnień dla policjanta, który wzorowo wykonuje obowiązki, przejawia inicjatywę w służbie i doskonali kwalifikacje zawodowe, są cztery: pochwała, krótkoterminowy dodatkowy urlop wypoczynkowy do 10 dni roboczych, odznaka resortowa i przedterminowe mianowanie na wyższy stopień (art. 87 ust. 1). Nagroda pieniężna nie jest wyróżnieniem z tego katalogu i tu pula stawia zaprzeczenie.
Ograniczenia są równie policzalne. Policjant nie może podjąć zajęcia zarobkowego poza służbą bez pisemnej zgody przełożonego (art. 62 ust. 1) ani być członkiem partii politycznej, a z chwilą przyjęcia do służby dotychczasowe członkostwo ustaje z mocy prawa (art. 63 ust. 1 i 2). Może zrzeszać się w związkach zawodowych, ale nie ma prawa do strajku (art. 67 ust. 1). Ma obowiązek odmówić wykonania rozkazu lub polecenia, jeżeli łączyłoby się to z popełnieniem przestępstwa, i zameldować o odmowie Komendantowi Głównemu Policji z pominięciem drogi służbowej (art. 58 ust. 2 i 3).
Zwolnienie ze służby: dwie listy, nie jedna
Art. 41 dzieli się na dwa ustępy i ta różnica jest w tej dziedzinie sprawdzana najczęściej. Ustęp 1 mówi „zwalnia się" i jest obligatoryjny: trwała niezdolność do służby orzeczona przez komisję lekarską, nieprzydatność stwierdzona w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej lub kontraktowej, kara dyscyplinarna wydalenia, skazanie prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, zakaz wykonywania zawodu policjanta orzeczony jako środek karny, zrzeczenie się obywatelstwa polskiego, upływ kontraktu oraz upływ okresu próbnego.
Ustęp 2 mówi „można zwolnić" i jest fakultatywny: niewywiązywanie się z obowiązków w służbie stałej stwierdzone w 2 kolejnych opiniach z odstępem co najmniej 6 miesięcy, skazanie za inne przestępstwo niż z ust. 1 pkt 4, powołanie do innej służby państwowej, ważny interes służby, likwidacja jednostki, upływ 12 miesięcy od zaprzestania służby z powodu choroby oraz upływ 12 miesięcy zawieszenia.
Kar dyscyplinarnych jest siedem (art. 134): upomnienie, nagana, ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe, obniżenie stopnia, ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby oraz wydalenie ze służby. Policjant odpowiada dyscyplinarnie także za nieprzestrzeganie zasad etyki zawodowej (art. 132 ust. 1), co spina tę dziedzinę z etyką zawodową. Na złagodzenie kary wpływają cztery okoliczności z art. 134h ust. 3: nieumyślność, starania o zmniejszenie skutków, brak doświadczenia zawodowego oraz dobrowolne poinformowanie przełożonego przed wszczęciem postępowania.
Na czym się przewracają
Ślubowanie w art. 28. Rota jest w art. 27 ust. 1, a art. 28 mówi o powstaniu stosunku służbowego.
Zatarta kara jako okoliczność obciążająca. Wymiar kary zaostrza popełnienie przewinienia przed zatarciem wcześniejszej kary (art. 134h ust. 2 pkt 2). Po zatarciu ta okoliczność odpada.
Mylenie 3 i 12 miesięcy zawieszenia. Trzy miesiące to zawieszenie obowiązkowe (art. 39 ust. 1), dwanaście fakultatywne (art. 39 ust. 2).
Ile z tego jest na teście
56 z 216 jawnych trzonów, czyli co czwarte pytanie w puli. Skupiają się na terminach z obu rozporządzeń, katalogach z art. 41, 87 i 134 oraz na mini-scenariuszach, w których ocenia się zachowanie policjanta wobec terminu albo obowiązku. Pełną listę masz w darmowej bazie pytań tej dziedziny, a kto jest czyim przełożonym, wyjaśnia ustrój i zadania Policji.