Dlaczego zaczyna się naukę właśnie tutaj
Zasady etyki zawodowej policjanta zajmują dwie strony Dziennika Urzędowego Komendy Głównej Policji, a odpowiadają za 41 z 216 jawnych trzonów, czyli za co piąte pytanie w puli. Żaden inny akt z wykazu nie ma takiego stosunku objętości do liczby punktów: cały tekst przeczytasz w kwadrans, a przerobisz w jedno popołudnie.
Dla porównania: ustawa o Policji to kilkadziesiąt wskazanych przepisów rozrzuconych po dziesięciu rozdziałach, a daje w sumie mniej trzonów niż te dwie strony. Jeżeli masz mało czasu przed testem, zacznij od tego dokumentu i dopiero potem idź dalej. Jak rozłożyć naukę na etapy, opisujemy w poradniku o metodzie nauki.
Co jest w przepisie: skąd te zasady się wzięły
Zasady wprowadziło zarządzenie nr 805 Komendanta Głównego Policji z 31 grudnia 2003 r. w sprawie „Zasad etyki zawodowej policjanta", wydane na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o Policji i ogłoszone w Dz.Urz. KGP z 2004 r. Nr 1 poz. 3. Weszło w życie 1 stycznia 2004 r. i nigdy nie było nowelizowane. Same zasady stanowią załącznik do tego zarządzenia i liczą 24 paragrafy.
Pula pyta o to wprost, w kilku wariantach: jakim aktem prawnym wprowadzono zasady etyczne w Policji, na jakiej podstawie są uregulowane, co zawiera załącznik. Odpowiedź brzmi za każdym razem tak samo: zarządzenie Komendanta Głównego Policji, a nie ustawa, rozporządzenie ani kodeks.
Dwa zdania z § 1 załącznika trzeba znać osobno. Zasady etyki zawodowej policjanta wynikają z ogólnych wartości i norm moralnych uwzględniających specyfikę zawodu policjanta (§ 1 ust. 1), a przestrzeganie tych zasad jest obowiązkiem policjanta (§ 1 ust. 2). Nie zaleceniem, nie dobrą praktyką, tylko obowiązkiem, i za jego złamanie odpowiada się dyscyplinarnie na podstawie art. 132 ust. 1 ustawy o Policji.
Sytuacja nieuregulowana i praworządność
Najczęściej powtarzany paragraf w całej puli to § 2. W sytuacjach nieuregulowanych przepisami prawa lub nieujętych w zasadach etyki zawodowej policjant powinien kierować się zasadami współżycia społecznego i postępować tak, aby jego działania mogły być przykładem praworządności i prowadziły do pogłębiania społecznego zaufania do Policji.
Trzy elementy tego zdania są punktowane osobno: zasady współżycia społecznego, przykład praworządności, pogłębianie społecznego zaufania do Policji. Dystraktory podstawiają w to miejsce „własne sumienie", „polecenie przełożonego" albo „dobro służby".
Czynności służbowe policjant powinien wykonywać według najlepszej woli i wiedzy, z należytą uczciwością, rzetelnością, wykazując się odpowiedzialnością, odwagą i ofiarnością (§ 3). To wyliczenie też bywa pytane co do słowa.
Godność człowieka i prawa człowieka
Podstawową wartością chronioną tymi zasadami jest godność ludzka. Policjant we wszystkich swoich działaniach ma obowiązek poszanowania godności ludzkiej oraz przestrzegania i ochrony praw człowieka, co wyraża się w szczególności w respektowaniu prawa każdego człowieka do życia oraz w zakazie inicjowania, stosowania i tolerowania tortur bądź nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (§ 4 pkt 1 i 2).
Zapamiętaj trzy słowa z pkt 2, bo stoją w jednym szeregu: inicjowanie, stosowanie i tolerowanie. Samo bierne tolerowanie jest w tym przepisie zakazane tak samo jak stosowanie. Uwaga redakcyjna: plik z zasadami krążący po części stron policyjnych ma w tym miejscu „stosowania lub tolerowania", ale w Dzienniku Urzędowym KGP stoi „stosowania i tolerowania" i tego brzmienia się trzymamy.
Ta sama zasada ma odpowiednik w ustawie: policjanci w toku wykonywania czynności służbowych mają obowiązek respektowania godności ludzkiej oraz przestrzegania i ochrony praw człowieka (art. 14 ust. 3 ustawy o Policji). Pula pyta, gdzie ta zasada jest zapisana, i odpowiedzią jest właśnie art. 14 ust. 3, a nie sam załącznik.
Przy decyzji o użyciu broni palnej lub zastosowaniu środków przymusu bezpośredniego policjant powinien zachować szczególną rozwagę i stale mieć na uwadze charakter tych środków (§ 5). Zwrot „szczególna rozwaga" jest tu kluczem: nie „wyjątkowa ostrożność" i nie „daleko idąca powściągliwość". Praktyczną stronę tych decyzji opisujemy przy środkach przymusu i broni palnej.
Postępowanie wobec ludzi
| Zasada | Treść w skrócie | Paragraf |
|---|---|---|
| bezstronność | życzliwość oraz bezstronność wykluczająca uprzedzenia rasowe, narodowościowe, wyznaniowe, polityczne, światopoglądowe lub wynikające z innych przyczyn | § 6 |
| kultura osobista | przestrzeganie zasad poprawnego zachowania, kultura osobista, dbałość o schludny wygląd | § 7 |
| dostosowanie zachowania | dostosowanie zachowania do sytuacji i cech osób uczestniczących w zdarzeniu, w szczególności wieku, płci, narodowości i wyznania, oraz uwzględnianie ich uzasadnionych potrzeb | § 8 |
| wobec ofiar | szczególna wrażliwość i takt wobec ofiar przestępstwa lub innego zdarzenia, możliwie wszechstronna pomoc, dbałość o zachowanie dyskrecji | § 9 |
| zawiadamianie | takt przy zawiadamianiu osoby o zamachu na jej dobra i przy przekazywaniu rodzinie wiadomości o osobie bliskiej | § 10 |
Z § 8 wynika istotny szczegół: katalog cech otwiera zwrot „w szczególności", więc jest przykładowy, ale wymienia dokładnie cztery pozycje - wiek, płeć, narodowość i wyznanie. Pytania z zaprzeczeniem podstawiają w to miejsce cechę spoza tej listy, na przykład stan majątkowy albo wykształcenie.
Paragraf 10 opisuje sytuację, którą pula lubi rozpisać na mini-scenariusz: policjanci przekazują rodzinie wiadomość o śmierci bliskiej osoby, a jeden z nich zajmuje się w tym czasie czymś innym. Ocena jest oczywista i wynika z jednego słowa przepisu: takt.
Korupcja, wykorzystywanie zawodu i dyskrecja
Policjant jako funkcjonariusz publiczny powinien wystrzegać się korupcji w każdej postaci oraz zwalczać wszelkie jej przejawy (§ 11). To jedyne przestępstwo wymienione w tych zasadach z nazwy, więc pytanie „do wystrzegania się jakiego przestępstwa zobowiązują policjanta zasady etyki zawodowej" ma tylko jedną odpowiedź.
Policjant nie może wykorzystywać swojego zawodu do celów prywatnych, w szczególności nie może wykorzystywać informacji uzyskanych w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych ani uzyskiwać informacji do tych celów przy użyciu służbowych metod (§ 12). Sprawdzenie w policyjnej bazie samochodu dla znajomego łamie ten paragraf w obu członach naraz: informacja pochodzi ze służby i została uzyskana służbową metodą.
Dyskrecja zawodowa ma w tych zasadach własną treść. Policjant powinien zachować dyskrecję w odniesieniu do informacji mogących zaszkodzić społecznie pojętemu dobru służby lub dobremu imieniu osób uczestniczących w czynnościach podejmowanych przez policjanta (§ 13). To nie jest to samo, co tajemnica prawnie chroniona: chodzi o powściągliwość co do informacji, które mogą zaszkodzić służbie albo ludziom.
Zamyka tę grupę § 24: policjant nie powinien akceptować, tolerować ani lekceważyć zachowań policjantów naruszających prawo lub zasady etyki zawodowej. Trzy czasowniki, wszystkie trzy w przepisie.
Wobec innych policjantów i wobec przełożonego
Stosunek policjanta do innych policjantów powinien być oparty na przestrzeganiu zasad poprawnego zachowania, poszanowania godności, a także tolerancji w zakresie nienaruszającym porządku prawnego (§ 14). Ostatni człon jest istotny: tolerancja ma w tym przepisie granicę, którą jest porządek prawny.
Policjant powinien w miarę możliwości udzielać pomocy innym policjantom w realizacji zadań służbowych oraz wspierać w rozwiązywaniu ich problemów osobistych (§ 15). Zwrot „w miarę możliwości" jest częścią przepisu, a nie złagodzeniem dopisanym przez autora opracowania. Polecenia przełożonego policjant powinien wykonywać rzetelnie i odnosić się do niego z szacunkiem (§ 21), a poza tym stale doskonalić i uzupełniać wiedzę oraz umiejętności zawodowe i dbać o sprawność fizyczną (§ 22) oraz dbać o społeczny wizerunek Policji i budować zaufanie do niej (§ 23).
Obowiązki przełożonego
Pięć paragrafów dotyczy wyłącznie przełożonego i w puli pojawiają się jako osobna grupa pytań.
| Obowiązek przełożonego | Paragraf |
|---|---|
| dawać podwładnym przykład nienagannego zachowania, a w szczególności nie nadużywać stanowiska, funkcji ani stopnia policyjnego w celu poniżenia podległego policjanta | § 16 |
| zapewnić podległym policjantom właściwe warunki wykonywania zadań i rozwoju zawodowego oraz dbać o atmosferę pracy i dobre stosunki międzyludzkie | § 17 |
| wydawać jasne i zrozumiałe polecenia oraz inspirować i motywować do działania | § 18 |
| oceniając podległych policjantów, kierować się jasno określonymi i znanymi im kryteriami oraz sprawiedliwością i obiektywizmem | § 19 |
| wysłuchać podwładnego w sprawach zawodowych i osobistych oraz udzielić mu wsparcia bądź pomocy, z zachowaniem dyskrecji | § 20 |
Paragraf 19 to jedyne miejsce w załączniku ze zwrotem „jest zobowiązany"; pozostałe przepisy mówią „powinien". Ta różnica bywa treścią pytania o zdanie prawdziwe albo fałszywe.
Na czym się przewracają
Szukanie zasad w ustawie. Zasady etyki zawodowej wprowadza zarządzenie nr 805 KGP, a nie ustawa o Policji. Ustawa mówi tylko, że policjant odpowiada dyscyplinarnie za ich nieprzestrzeganie (art. 132 ust. 1).
Definicje, których w tekście nie ma. Załącznik nie definiuje ani pojęcia „etyka zawodowa", ani pojęcia „tolerancja". Tolerancja pojawia się wyłącznie w § 14, i to z zastrzeżeniem, że chodzi o zakres nienaruszający porządku prawnego. Kto uczy się definicji tych pojęć z opracowań komercyjnych, uczy się cudzych sformułowań.
Mylenie § 9 z § 10. Paragraf 9 dotyczy postępowania wobec ofiar w trakcie czynności służbowych, paragraf 10 samego aktu zawiadomienia o zamachu na dobra lub o losie osoby bliskiej.
Zakres zastosowania. Załącznik mówi wyłącznie o policjancie: o jego postępowaniu wobec ludzi, wobec innych policjantów, wobec przełożonego i o obowiązkach przełożonego wobec podwładnych. Relacji między pracownikami Policji niebędącymi policjantami ten dokument nie reguluje.
Ile z tego jest na teście
41 z 216 jawnych trzonów, druga co do wielkości dziedzina w puli. Około jednej trzeciej z nich cytuje zarządzenie nr 805 wprost w treści trzonu, kilka to mini-scenariusze z fikcyjnymi bohaterami, w których ocenia się zachowanie policjanta, a reszta pyta o pojedyncze zwroty z konkretnego paragrafu. Pełną listę znajdziesz w darmowej bazie pytań tej dziedziny; wykaz aktów prawnych i jawne trzony publikuje Akademia Policji w Szczytnie.
Etyka wraca potem w dwóch innych dziedzinach: przy służbie i stosunku służbowym, bo nieprzestrzeganie zasad jest przewinieniem dyscyplinarnym, i przy legitymowaniu i zatrzymaniu, gdzie te same wartości mają postać konkretnych obowiązków proceduralnych.