Użycie a wykorzystanie - to rozróżnienie decyduje o czterech pytaniach
Ustawa z 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej rozdziela dwa słowa, które w potocznym języku znaczą to samo. Użycie jest skierowane w człowieka, wykorzystanie we wszystko inne. Definicje są w art. 4 i warto je znać dosłownie, bo pula zadaje je w wersji lustrzanej: jedno pytanie o użycie, drugie o wykorzystanie, oba z tym samym zestawem wariantów.
| Pojęcie | Definicja | Przepis |
|---|---|---|
| użycie środka przymusu bezpośredniego | zastosowanie środka wobec osoby | art. 4 pkt 6 |
| wykorzystanie środka przymusu bezpośredniego | zastosowanie środka wobec zwierzęcia; w celu zatrzymania, zablokowania lub unieruchomienia pojazdu albo pokonania przeszkody; wobec bezzałogowego statku powietrznego, obiektu pływającego lub lądowego | art. 4 pkt 9 |
| użycie broni palnej | oddanie strzału w kierunku osoby z zastosowaniem amunicji penetracyjnej | art. 4 pkt 7 |
| wykorzystanie broni palnej | oddanie strzału z zastosowaniem amunicji penetracyjnej w kierunku zwierzęcia, przedmiotu lub w innym kierunku niestwarzającym zagrożenia dla osoby | art. 4 pkt 10 |
Amunicja penetracyjna występuje w obu definicjach broni palnej, więc sama w sobie niczego nie rozstrzyga. Rozstrzyga kierunek strzału.
Katalog 23 środków i te, których Policja nie stosuje
Art. 12 ust. 1 wylicza 23 pozycje. Policjanci mogą użyć albo wykorzystać tylko te z pkt 1-13 i 17-23 (art. 16 ust. 1 ustawy o Policji). Trzy pozycje z serii penitencjarnej są poza uprawnieniami Policji i to jest gotowe pytanie z „NIE" w trzonie.
| Nr | Środek przymusu bezpośredniego | Policja |
|---|---|---|
| 1 | siła fizyczna w postaci technik transportowych, obrony, ataku, obezwładnienia | tak |
| 2 | kajdanki zakładane na ręce, na nogi, zespolone | tak |
| 3 | kaftan bezpieczeństwa | tak |
| 4 | pas obezwładniający | tak |
| 5 | siatka obezwładniająca i inne podobne środki | tak |
| 6 | kask zabezpieczający | tak |
| 7 | pałka służbowa | tak |
| 8 | wodne środki obezwładniające | tak |
| 9 | pies służbowy | tak |
| 10 | koń służbowy | tak |
| 11 | pociski niepenetracyjne | tak |
| 12 | chemiczne środki obezwładniające | tak |
| 13 | przedmioty do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej | tak |
| 14 | cela zabezpieczająca | nie |
| 15 | izba izolacyjna | nie |
| 16 | pokój izolacyjny | nie |
| 17 | kolczatka drogowa i inne środki do zatrzymywania oraz unieruchamiania pojazdów | tak |
| 18 | pojazdy służbowe | tak |
| 19 | środki do pokonywania zamknięć budowlanych i innych przeszkód, w tym materiały wybuchowe | tak |
| 20 | środki pirotechniczne o właściwościach ogłuszających lub olśniewających | tak |
| 21 | środki i urządzenia przeciw bezzałogowym statkom powietrznym | tak |
| 22 | środki i urządzenia przeciw bezzałogowym obiektom pływającym | tak |
| 23 | środki i urządzenia przeciw bezzałogowym obiektom lądowym | tak |
Wobec zwierzęcia, którego zachowanie zagraża bezpośrednio życiu lub zdrowiu, wolno wykorzystać wyłącznie środki z pkt 1 lit. b-d, pkt 5, 7, 8 i 11-13, czyli techniki obrony, ataku i obezwładnienia, siatkę, pałkę służbową, wodne środki obezwładniające, pociski niepenetracyjne, chemiczne środki obezwładniające oraz przedmioty do obezwładniania energią elektryczną (art. 12 ust. 2). Kajdanki i kask na tej liście nie występują.
Środków z pkt 1 lit. a, pkt 2-4 i 6 można użyć także prewencyjnie, aby zapobiec ucieczce osoby ujętej, doprowadzanej, zatrzymanej, konwojowanej lub pozbawionej wolności, a także jej agresji lub autoagresji (art. 13 ust. 1). Sam katalog sytuacji, w których w ogóle wolno sięgnąć po środek przymusu, liczy 17 pozycji i jest w art. 11.
Zasady, które obowiązują niezależnie od środka
- Środka dobiera się proporcjonalnie do stopnia zagrożenia, wybierając środek o możliwie jak najmniejszej dolegliwości (art. 6 ust. 1).
- Broni palnej używa się wyłącznie wtedy, gdy użycie lub wykorzystanie środków przymusu okazało się niewystarczające albo nie jest możliwe ze względu na okoliczności zdarzenia (art. 6 ust. 2).
- Środków używa się w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą szkodę (art. 7 ust. 1).
- Od użycia lub wykorzystania należy odstąpić, gdy cel został osiągnięty (art. 7 ust. 2).
- Decyzję o użyciu broni palnej podejmuje się ze szczególną rozwagą, traktując je jako środek ostateczny (art. 7 ust. 4).
- Wobec kobiet o widocznej ciąży, osób, których wygląd wskazuje na wiek do 13 lat, oraz osób o widocznej niepełnosprawności wolno użyć wyłącznie siły fizycznej w postaci technik obezwładnienia (art. 9 ust. 1). Wyjątkiem jest konieczność odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na życie lub zdrowie, gdy siła fizyczna jest niewystarczająca lub niemożliwa (art. 9 ust. 2).
Broń palna: kiedy wolno jej użyć, a kiedy tylko wykorzystać
Art. 45 wymienia pięć grup przypadków użycia broni palnej, ale policjant nie dysponuje wszystkimi. Policja może użyć broni wyłącznie w przypadkach z art. 45 pkt 1-3 oraz pkt 4 lit. a i b (art. 16 ust. 2 ustawy o Policji).
| Podstawa | Czego dotyczy | Dla Policji |
|---|---|---|
| art. 45 pkt 1 | odparcie bezpośredniego, bezprawnego zamachu na życie, zdrowie lub wolność, na ważne obiekty, na mienie stwarzające zagrożenie życia, na nienaruszalność granicy państwowej, na bezpieczeństwo konwoju lub doprowadzenia | tak |
| art. 45 pkt 2 | przeciwstawienie się osobie, która nie porzuca broni lub niebezpiecznego przedmiotu albo usiłuje bezprawnie odebrać broń palną | tak |
| art. 45 pkt 3 | bezpośredni pościg za osobą, wobec której użycie broni było dopuszczalne albo która jest podejrzana o wymienione w przepisie przestępstwa | tak |
| art. 45 pkt 4 lit. a i b | ujęcie takiej osoby oraz ujęcie lub udaremnienie ucieczki osoby zatrzymanej, tymczasowo aresztowanej albo odbywającej karę | tak |
| art. 45 pkt 4 lit. c i pkt 5 | ucieczki osób pozbawionych wolności w sprawach właściwych innym służbom i ucieczka z aresztu śledczego lub zakładu karnego | nie |
Wykorzystanie broni palnej ma własny katalog w art. 47 i liczy 8 pozycji: zatrzymanie pojazdu, pokonanie przeszkody, zaalarmowanie lub wezwanie pomocy, neutralizacja przedmiotów mogących stwarzać niebezpieczeństwo wybuchu, unieszkodliwienie zwierzęcia, oddanie strzału ostrzegawczego oraz zniszczenie albo unieruchomienie bezzałogowego statku powietrznego i bezzałogowego obiektu lądowego. Art. 16 ust. 2 ustawy o Policji odsyła do całego art. 47, więc tu ograniczenia nie ma.
Przed użyciem broni palnej uprawniony identyfikuje swoją formację okrzykiem przez wskazanie jej pełnej nazwy lub ustawowego skrótu, wzywa osobę do zachowania zgodnego z prawem, a przy braku posłuchu uprzedza okrzykiem „Stój, bo strzelam!" i oddaje strzał ostrzegawczy w bezpiecznym kierunku (art. 48 ust. 1 i 2). Od tej procedury albo jej elementów można odstąpić, jeżeli groziłoby to bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia albo jest to niezbędne dla zapobieżenia zdarzeniu o charakterze terrorystycznym (art. 48 ust. 3). Broń palna nie może być użyta ani wykorzystana przez pododdział zwarty (art. 46 ust. 1), z wyjątkiem sytuacji zagrażającej życiu lub zdrowiu (ust. 2).
Na czym się przewracają
- „Strzał w oponę uciekającego auta to użycie broni". To wykorzystanie: strzał nie idzie w kierunku osoby (art. 4 pkt 10), a zatrzymanie pojazdu jest wprost w katalogu wykorzystania (art. 47 pkt 1).
- „Policja stosuje cały katalog z art. 12". Nie stosuje pkt 14-16: celi zabezpieczającej, izby izolacyjnej i pokoju izolacyjnego (art. 16 ust. 1 ustawy o Policji).
- „Broni palnej można użyć w każdym przypadku z art. 45". Policjant ma pkt 1-3 oraz pkt 4 lit. a i b, i nic ponadto (art. 16 ust. 2 ustawy o Policji).
- „Wobec psa wolno użyć kajdanek albo kasku". Lista środków dopuszczalnych wobec zwierzęcia jest zamknięta i kajdanek w niej nie ma (art. 12 ust. 2).
10 trzonów, ale każdy pułapkowy
To najmniejsza z ośmiu dziedzin: 10 z 216 jawnych trzonów. Zwrot z nauki jest jednak wysoki, bo pytania są policzalne i powtarzalne. Cztery trzony pytają o definicje użycia i wykorzystania, w tym lustrzana para o broni palnej. Trzy o to, co jest, a co nie jest środkiem przymusu bezpośredniego. Po jednym przypada na środki dopuszczalne wobec zwierząt, na kolejność działań przed użyciem broni oraz na katalog przypadków wykorzystania broni. Wszystkie odpowiedzi mieszczą się w art. 4, 6, 7, 9, 12, 45, 47 i 48 ustawy z 2013 r. oraz w art. 16 ustawy o Policji.
Jawne trzony tej dziedziny masz w bazie pytań o środkach przymusu i broni palnej. Sąsiaduje ona z uprawnieniami przy legitymowaniu i zatrzymaniu, bo policjant przystępujący do zatrzymania uprzedza o możliwości użycia środków przymusu bezpośredniego lub broni palnej. Zanim ułożysz plan nauki, zerknij na zakres testu wiedzy oraz na metodę powtórek.