Przejdź do treści
zawodPolicjant.pl
Zaloguj się Załóż konto

Legitymowanie, zatrzymanie i uprawnienia

Katalog uprawnień z art. 15 ustawy o Policji w praktyce: legitymowanie i przedstawianie się, zatrzymanie procesowe i pozaprocesowe, ujęcie obywatelskie, kontrola osobista, przeszukanie i pora nocna, zażalenia przysługujące zatrzymanemu oraz żądanie pomocy od instytucji.

Dziedzina 5 z 8 w naszym podziale 216 trzonów z jawnego wykazu. W tej dziedzinie mamy 37 pytań.

Prawo do ujęcia na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa przysługuje

  1. a) wyłącznie funkcjonariuszom Policji i innych służb uprawnionych do zatrzymywania osób, gdy zachodzi obawa ucieczki
  2. b) każdemu, jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby albo nie można ustalić jej tożsamości poprawna
  3. c) wyłącznie pokrzywdzonemu oraz naocznym świadkom czynu, gdy zachodzi obawa zatarcia śladów przestępstwa
  4. d) wyłącznie osobom pełnoletnim korzystającym z pełni praw publicznych, gdy nie można ustalić tożsamości sprawcy
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ujęcie na gorącym uczynku to uprawnienie każdego, nie tylko policjanta i nie tylko pokrzywdzonego. Warunki są dwa i wystarczy jeden z nich: obawa ukrycia się sprawcy albo brak możliwości ustalenia jego tożsamości. Ujętego trzeba niezwłocznie oddać w ręce Policji, bo dopiero wtedy zaczyna działać zatrzymanie procesowe z art. 244 k.p.k.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 243 § 1

Pułapka: Mylenie ujęcia obywatelskiego, które przysługuje każdemu, z zatrzymaniem procesowym zastrzeżonym dla Policji.

Policja ma prawo zatrzymać osobę ujętą na gorącym uczynku popełnienia wykroczenia lub bezpośrednio potem, jeżeli

  1. a) zachodzą podstawy do postępowania przyspieszonego albo nie można ustalić jej tożsamości poprawna
  2. b) zachodzi obawa zatarcia śladów wykroczenia albo sprawca odmawia przyjęcia mandatu karnego i podania adresu
  3. c) wykroczenie jest zagrożone karą aresztu, a sprawca odmawia podania swoich danych osobowych oraz adresu
  4. d) zachodzi obawa jej ucieczki albo ustalono, że sprawca popełnił wykroczenie w warunkach recydywy
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przy wykroczeniu przesłanki są tylko dwie i obie wymienia art. 45 § 1 k.p.w.: tryb przyspieszony albo nieustalona tożsamość. Odmowa przyjęcia mandatu nie jest żadną z nich, bo wtedy kieruje się wniosek o ukaranie do sądu, a sprawca zostaje na wolności. Przesłanki z art. 244 k.p.k., czyli obawa ucieczki czy zatarcia śladów, dotyczą przestępstw, nie wykroczeń.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 45 § 1

Nieumundurowany policjant przystępując do czynności legitymowania

  1. a) podaje wyłącznie numer swojej legitymacji służbowej oraz nazwę jednostki, w której pełni służbę
  2. b) okazuje wyłącznie znak identyfikacyjny, bez podawania stopnia, imienia i nazwiska osobie legitymowanej
  3. c) podaje stopień, imię i nazwisko oraz przyczynę czynności, a ponadto okazuje legitymację służbową poprawna
  4. d) okazuje legitymację służbową dopiero wtedy, gdy osoba legitymowana wyraźnie tego zażąda, i tylko na chwilę
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Nieumundurowany policjant robi wszystko to, co umundurowany, i jeszcze jedną rzecz więcej: okazuje legitymację służbową z własnej inicjatywy, a nie na żądanie. Na żądanie osoby ma ją okazać tak, żeby dało się odczytać i zanotować. Umundurowanego identyfikuje mundur, więc legitymacji przy legitymowaniu nie okazuje.

Podstawa prawna: rozporządzenie RM z 08.11.2023 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów (Dz.U. 2023 poz. 2535), § 2 ust. 1 i 2

Pułapka: Odwrócenie reguły: to okazanie legitymacji jest obowiązkowe od razu, a dopiero sposób jej okazania zależy od żądania osoby.

Umundurowany policjant przystępując do czynności legitymowania ma obowiązek

  1. a) okazać legitymację służbową jeszcze przed podaniem stopnia, imienia i nazwiska osobie legitymowanej
  2. b) podać swój stopień, imię i nazwisko w sposób umożliwiający odnotowanie tych danych oraz przyczynę czynności poprawna
  3. c) podać nazwę jednostki organizacyjnej Policji, w której pełni służbę, oraz numer znaku identyfikacyjnego
  4. d) podać podstawę prawną czynności, a stopień, imię i nazwisko dopiero wtedy, gdy osoba tego zażąda
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Umundurowany podaje trzy rzeczy z urzędu: stopień, imię i nazwisko, i to w tempie pozwalającym je zapisać, oraz przyczynę czynności. Podstawa prawna dochodzi dopiero na żądanie osoby, a legitymacji służbowej nie okazuje, bo identyfikuje go mundur. Tym różni się od policjanta nieumundurowanego z trzonu 24.

Podstawa prawna: rozporządzenie RM z 08.11.2023 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów (Dz.U. 2023 poz. 2535), § 2 ust. 1

Policjant ustala tożsamość osoby legitymowanej m.in. na podstawie

  1. a) dokumentu mObywatel oraz innego dokumentu z fotografią, oznaczonego numerem lub serią poprawna
  2. b) legitymacji szkolnej lub studenckiej bez fotografii, jeżeli osoba poda przy tym swój numer PESEL
  3. c) karty płatniczej albo karty miejskiej, jeżeli widnieje na niej imię i nazwisko osoby legitymowanej
  4. d) oświadczenia osoby legitymowanej, którego nie weryfikuje się z danymi w policyjnych zbiorach
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Katalog z § 4 jest zamknięty: dowód osobisty, dokument paszportowy, zagraniczny dokument tożsamości, mObywatel, inny dokument z fotografią oznaczony numerem lub serią, odciski linii papilarnych oraz oświadczenia. Sam dokument bez fotografii nie wystarcza. Oświadczenie osoby też jest na liście, ale wyłącznie zweryfikowane z danymi w policyjnych zbiorach i systemach.

Podstawa prawna: rozporządzenie RM z 08.11.2023 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów (Dz.U. 2023 poz. 2535), § 4

Funkcjonariusz Policji podczas przeprowadzania interwencji domowej zatrzymał sprawcę przemocy domowej, który swoim zachowaniem stwarzał bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego. Funkcjonariusz Policji postąpił

  1. a) prawidłowo, bo policjant ma prawo zatrzymać osobę stosującą przemoc domową, gdy stwarza ona bezpośrednie zagrożenie poprawna
  2. b) nieprawidłowo, bo zatrzymanie takiej osoby wymaga uprzedniego postanowienia prokuratora prowadzącego postępowanie w sprawie
  3. c) nieprawidłowo, bo wobec sprawcy przemocy domowej wolno wydać wyłącznie nakaz opuszczenia mieszkania
  4. d) prawidłowo, ale wyłącznie dlatego, że sprawca został ujęty na gorącym uczynku popełnienia wykroczenia
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Art. 15a daje policjantowi samodzielną podstawę zatrzymania osoby stosującej przemoc domową, gdy stwarza ona bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia. Nie potrzeba do tego żadnej zgody prokuratora ani sądu, a zasadność ocenia sam policjant, odrębnie dla osoby dorosłej i dla dziecka. Nakaz opuszczenia mieszkania to inny, dodatkowy środek, a nie alternatywa wykluczająca zatrzymanie.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15a ust. 1

Funkcjonariusz Policji w trakcie czynności służbowych dokonał sprawdzenia zawartości odzieży i obuwia osoby. W związku z powyższym przeprowadził

  1. a) sprawdzenie prewencyjne, którego zakres nigdy nie obejmuje odzieży ani obuwia osoby
  2. b) przeszukanie osoby, do którego wystarcza ustne polecenie dyżurnego jednostki Policji
  3. c) przegląd zawartości bagażu, który obejmuje także odzież i obuwie noszone przez osobę
  4. d) kontrolę osobistą, bo polega ona m.in. na sprawdzeniu zawartości odzieży i obuwia osoby poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Sprawdzenie zawartości odzieży i obuwia to pierwszy element kontroli osobistej wymieniony w art. 15d ust. 1. Przeszukanie osoby jest czynnością procesową prowadzoną w trybie k.p.k., a nie decyzją dyżurnego. Przeglądanie bagaży dotyczy rzeczy, nie tego, co ktoś ma na sobie.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15d ust. 1 pkt 1

Pułapka: Mylenie kontroli osobistej ze sprawdzeniem prewencyjnym, które ma inny cel i inny krąg osób.

Sąd zarządza natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego w razie uznania

  1. a) wyłącznie nieprawidłowości zatrzymania stwierdzonej po wysłuchaniu zatrzymanego
  2. b) niecelowości zatrzymania
  3. c) bezzasadności lub nielegalności zatrzymania poprawna
  4. d) bezzasadności zatrzymania, ale dopiero po zawiadomieniu prokuratora nadzorującego
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zwolnienie zarządza sąd tylko przy bezzasadności albo nielegalności, czyli gdy nie było podstawy do zatrzymania lub naruszono przepisy o samym zatrzymaniu. Stwierdzenie nieprawidłowości, czyli usterki w przebiegu czynności, kończy się jedynie zawiadomieniem prokuratora i organu przełożonego. W zażaleniu można żądać zbadania wszystkich trzech rzeczy, ale nie każda z nich otwiera drzwi celi.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 246 § 3

Czas zatrzymania osoby ujętej na gorącym uczynku popełnienia wykroczenia liczy się od chwili

  1. a) jej ujęcia i nie może przekroczyć 24 godzin poprawna
  2. b) doprowadzenia jej do jednostki organizacyjnej Policji
  3. c) sporządzenia protokołu zatrzymania
  4. d) powiadomienia o zatrzymaniu prokuratora i sądu rejonowego
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zegar rusza w chwili ujęcia, a nie w chwili wpisania kogoś do protokołu czy wprowadzenia do jednostki. Limit to 24 godziny, a 48 godzin tylko wtedy, gdy podstawą był tryb przyspieszony. Po upływie tego czasu zatrzymanego zwalnia się natychmiast, tak samo jak wtedy, gdy ustanie przyczyna zatrzymania.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 46 § 6

Policjant wobec osoby, której tożsamości nie może ustalić

  1. a) może zażądać poręczenia majątkowego do czasu ustalenia jej tożsamości
  2. b) ma obowiązek odstąpić od czynności i zwolnić ją z miejsca zdarzenia
  3. c) może zatrzymać ją na 72 godziny wyłącznie w celu ustalenia jej tożsamości
  4. d) może pobrać odciski linii papilarnych lub wymaz ze śluzówki policzków poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Gdy tożsamości nie da się ustalić inaczej, ustawa pozwala sięgnąć po daktyloskopię albo wymaz ze śluzówki policzków i porównać je z policyjnymi zbiorami. Warunkiem jest właśnie to, że innej drogi nie ma, bo pobranie nie zastępuje zwykłego legitymowania. Sama nieustalona tożsamość bywa też przesłanką zatrzymania, ale wtedy działają terminy z k.p.k. albo k.p.w., a nie dowolnie wybrana liczba godzin.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15 ust. 1 pkt 3a lit. b

Po zakończeniu czynności legitymowania policjant ma obowiązek poinformować osobę o prawie złożenia zażalenia na

  1. a) sposób przeprowadzenia czynności - do właściwego miejscowo prokuratora poprawna
  2. b) sposób przeprowadzenia czynności - do komendanta wojewódzkiego Policji
  3. c) zasadność czynności - do sądu rejonowego właściwego dla miejsca legitymowania
  4. d) przebieg czynności - do Rzecznika Praw Obywatelskich, w terminie 7 dni
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Po legitymowaniu policjant informuje ustnie o prawie do zażalenia na sposób przeprowadzenia czynności, a adresatem jest prokurator właściwy miejscowo. Sąd pojawia się przy zażaleniu na zatrzymanie, i to jest zupełnie inna instytucja. Informacja należy się z urzędu, nawet gdy nikt o nią nie pyta.

Podstawa prawna: rozporządzenie RM z 08.11.2023 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów (Dz.U. 2023 poz. 2535), § 2 ust. 4; ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15 ust. 7

Pułapka: Mylenie zażalenia na sposób legitymowania, które idzie do prokuratora, z zażaleniem na zatrzymanie, które idzie do sądu.

Dwuosobowy patrol nieumundurowanych funkcjonariuszy Policji przystąpił do legitymowania młodego mężczyzny, który w miejscu publicznym spożywał alkohol. Dowódca patrolu okazał legitymację służbową, a następnie na żądanie osoby legitymowanej okazał ją w taki sposób, by umożliwić jej odnotowanie danych zawartych w legitymacji. Postępowanie dowódcy patrolu było

  1. a) nieprawidłowe, bo legitymację służbową powinien okazać dopiero na żądanie osoby legitymowanej
  2. b) nieprawidłowe, bo legitymację służbową powinni byli okazać obaj policjanci wchodzący w skład patrolu, a nie tylko jego dowódca
  3. c) prawidłowe, bo policjant nieumundurowany okazuje legitymację, a na żądanie tak, by dało się odnotować jej dane poprawna
  4. d) nieprawidłowe, bo policjantowi nieumundurowanemu wystarczy podanie stopnia, imienia i nazwiska
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Nieumundurowany okazuje legitymację od razu, bez pytania, a żądanie osoby zmienia tylko sposób okazania: tak długo i tak blisko, by dało się odczytać i zapisać. Dowódca patrolu zrobił dokładnie to i w tej kolejności. Czynność wobec jednej osoby prowadzi jeden policjant, więc drugi z patrolu nie musiał powtarzać tych samych formalności.

Podstawa prawna: rozporządzenie RM z 08.11.2023 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów (Dz.U. 2023 poz. 2535), § 2 ust. 2

Policjanci zatrzymali osobę ujętą na gorącym uczynku popełnienia wykroczenia (ze względu na brak możliwości ustalenia jej tożsamości). Zatrzymany może złożyć zażalenie do sądu, w celu zbadania

  1. a) wyłącznie legalności zatrzymania oraz wysokości grożącej mu grzywny
  2. b) zasadności, legalności oraz prawidłowości zatrzymania poprawna
  3. c) celowości zatrzymania oraz zasadności wszczęcia czynności wyjaśniających
  4. d) wyłącznie prawidłowości sporządzenia protokołu zatrzymania i jego doręczenia
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zakres zażalenia jest ten sam co przy zatrzymaniu w sprawie o przestępstwo: zasadność, legalność i prawidłowość. Zasadność to pytanie, czy w ogóle była podstawa, legalność dotyczy zgodności z przepisami, a prawidłowość samego przebiegu czynności. Wysokość grzywny czy celowość działania Policji nie mieszczą się w tym katalogu.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 47 § 1

Naoczny świadek przestępstwa rozboju, po bezpośrednim pościgu za sprawcą, dokonał jego ujęcia, po czym niezwłocznie oddał go w ręce Policji. Zachowanie swoje uzasadnił faktem, że istniała obawa ukrycia się sprawcy. Postępowanie obywatela, który dokonał ujęcia było

  1. a) prawidłowe, bo ujęcia na gorącym uczynku lub w bezpośrednim pościgu może dokonać każdy, gdy zachodzi obawa ukrycia się sprawcy poprawna
  2. b) nieprawidłowe, bo ujęcie sprawcy przestępstwa należy wyłącznie do policjantów i innych uprawnionych do tego służb
  3. c) nieprawidłowe, bo ujęcie byłoby dopuszczalne tylko wtedy, gdyby nie można było ustalić tożsamości sprawcy rozboju
  4. d) prawidłowe, ale tylko dlatego, że rozbój jest zbrodnią, a przy przestępstwach zagrożonych łagodniejszą karą ujęcie jest niedopuszczalne
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Świadek trafił w oba warunki: był bezpośredni pościg po popełnieniu przestępstwa i istniała obawa ukrycia się sprawcy. Wystarczy jedna z dwóch przesłanek, więc brak problemu z ustaleniem tożsamości niczego nie psuje. Ostatni krok też był konieczny, bo ujętego oddaje się niezwłocznie w ręce Policji, a przepis nie różnicuje ujęcia według ciężaru przestępstwa.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 243 § 1 i 2

Policjant, który przystępuje do czynności służbowych związanych z legitymowaniem podaje

  1. a) wyłącznie przyczynę podjęcia czynności, bo dane osobowe policjanta są informacją niejawną
  2. b) swój stopień i numer identyfikacyjny, a imię i nazwisko tylko wobec osoby pełnoletniej
  3. c) podstawę prawną oraz przyczynę czynności, a stopień, imię i nazwisko dopiero po jej zakończeniu
  4. d) swój stopień, imię i nazwisko oraz przyczynę czynności, a podstawę prawną na żądanie osoby poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Kolejność jest stała: najpierw stopień, imię i nazwisko podane tak, by dało się je zapisać, potem przyczyna czynności. Podstawa prawna jest jedyną informacją, którą policjant podaje dopiero na żądanie osoby. Nazwisko policjanta nie jest żadną tajemnicą, bo to właśnie po nim obywatel identyfikuje wykonującego czynność.

Podstawa prawna: rozporządzenie RM z 08.11.2023 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów (Dz.U. 2023 poz. 2535), § 2 ust. 1

W celu ochrony praw i wolności obywatelskich stosowne polecenie jest zobowiązany wydać każdy policjant

  1. a) pełniący służbę na stanowisku kierowniczym, wyłącznie wobec bezpośrednio podległych mu policjantów
  2. b) starszy stopniem policjantowi młodszemu stopniem, chociażby nie był on jego podwładnym poprawna
  3. c) młodszy stopniem policjantowi starszemu stopniem, jeżeli ten narusza prawa obywatelskie osoby
  4. d) wyznaczony na dowódcę służby, ale dopiero po uzyskaniu zgody dyżurnego jednostki organizacyjnej
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Obowiązek reakcji nie zależy tu od podległości służbowej, tylko od starszeństwa stopnia. Jeżeli czynność da się wykonać w sposób mniej dolegliwy dla obywatela bez szkody dla skuteczności działania, policjant starszy stopniem ma wydać polecenie także komuś, kto nie jest jego podwładnym. Przed wydaniem takiego polecenia okazuje legitymację służbową i podaje swój stopień.

Podstawa prawna: zarządzenie nr 30 Komendanta Głównego Policji z 16.12.2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji (Dz.Urz. KGP 2018 poz. 89), § 21 pkt 2

Policja ma prawo dokonać zatrzymania osoby w związku z popełnionym wykroczeniem jeżeli

  1. a) sprawca odmówił przyjęcia mandatu karnego i zapowiedział, że nie stawi się w sądzie
  2. b) wykroczenie zostało popełnione umyślnie, a jego sprawca był już wcześniej karany
  3. c) ujęto ją na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem, a nie można ustalić jej tożsamości poprawna
  4. d) zachodzi obawa, że sprawca będzie się uchylał od zapłaty grzywny nałożonej mandatem
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zatrzymanie w sprawie o wykroczenie ma dwa piętra: najpierw musi być ujęcie na gorącym uczynku albo bezpośrednio po nim, a dopiero potem jedna z dwóch przesłanek, czyli tryb przyspieszony albo nieustalona tożsamość. Brak jednego z tych piętr przekreśla całość. Odmowa przyjęcia mandatu nie jest podstawą zatrzymania, tylko powodem skierowania wniosku o ukaranie do sądu.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 45 § 1

Zatrzymanemu przysługuje zażalenie na zatrzymanie do

  1. a) prokuratora właściwego miejscowo dla jednostki, która dokonała zatrzymania
  2. b) komendanta wojewódzkiego Policji nadrzędnego nad jednostką zatrzymującą
  3. c) sądu okręgowego miejsca zamieszkania zatrzymanego
  4. d) sądu rejonowego miejsca zatrzymania lub prowadzenia postępowania poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zażalenie na samo zatrzymanie rozpoznaje sąd, i to sąd rejonowy miejsca zatrzymania albo prowadzenia postępowania, który robi to niezwłocznie. Prokurator jest adresatem czegoś innego: zażalenia na sposób przeprowadzenia legitymowania czy kontroli osobistej. To rozróżnienie wraca w puli kilka razy.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 246 § 1 i 2

Pułapka: Mylenie zażalenia na zatrzymanie, kierowanego do sądu, z zażaleniem na sposób prowadzenia czynności, które trafia do prokuratora.

Policjanci wykonując czynności służbowe mają prawo pobierania

  1. a) od osób odcisków linii papilarnych lub wymazu ze śluzówki policzków poprawna
  2. b) od osób próbek krwi i moczu w każdym przypadku podejrzenia wykroczenia
  3. c) materiału biologicznego od każdej osoby legitymowanej, niezależnie od celu czynności
  4. d) odcisków linii papilarnych wyłącznie na podstawie postanowienia wydanego przez prokuratora
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ustawa wymienia dwie rzeczy pobierane od osób: odciski linii papilarnych i wymaz ze śluzówki policzków. Wolno to zrobić w trybie k.p.k., dla identyfikacji osób o nieustalonej tożsamości, za zgodą przy poszukiwaniu zaginionych oraz w celu wykrywania sprawców przestępstw. Postanowienie prokuratora nie jest do tego potrzebne, bo uprawnienie ma sam policjant.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15 ust. 1 pkt 3a

Zgodnie z art. 244 § 1 k.p.k. policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa

  1. a) jeżeli zachodzi obawa jej ucieczki lub ukrycia się albo zatarcia śladów przestępstwa poprawna
  2. b) jeżeli zachodzi obawa, że nie zapłaci ona grzywny orzeczonej za wcześniejsze wykroczenie
  3. c) w każdym przypadku, w którym przestępstwo jest ścigane z oskarżenia publicznego
  4. d) wyłącznie wtedy, gdy prokurator wcześniej zarządził jej zatrzymanie i doprowadzenie
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Do zatrzymania potrzebne są dwa elementy naraz: uzasadnione przypuszczenie, że osoba popełniła przestępstwo, oraz jedna z przesłanek szczegółowych. Tymi przesłankami są obawa ucieczki lub ukrycia się, obawa zatarcia śladów, brak możliwości ustalenia tożsamości albo podstawy do trybu przyspieszonego. Samo popełnienie przestępstwa ściganego z urzędu nie wystarcza.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 244 § 1

Osobę zatrzymaną przez policję na podstawie art. 244 k.p.k., należy natychmiast zwolnić w przypadku

  1. a) złożenia przez nią zażalenia na zatrzymanie do sądu rejonowego miejsca zatrzymania
  2. b) ustania przyczyny zatrzymania, a także na polecenie sądu lub prokuratora poprawna
  3. c) upływu 24 godzin od chwili zatrzymania, niezależnie od dalszych czynności w sprawie
  4. d) wpłacenia poręczenia majątkowego w wysokości ustalonej przez zatrzymującego policjanta
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zwolnienie jest natychmiastowe, gdy odpadnie powód zatrzymania, gdy poleci to sąd albo prokurator, a także gdy w ciągu 48 godzin zatrzymany nie trafi do dyspozycji sądu z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie. Liczba 24 też jest w tym przepisie, ale dotyczy czegoś innego: czasu na doręczenie postanowienia o areszcie po przekazaniu do sądu. Samo złożenie zażalenia niczego nie zawiesza, bo o zwolnieniu decyduje dopiero sąd.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 248 § 1

Przystępując do legitymowania osoby, umundurowany policjant zobowiązany jest podać

  1. a) nazwę jednostki, w której pełni służbę, oraz numer widocznego znaku identyfikacyjnego
  2. b) stopień i nazwisko oraz numer legitymacji służbowej, którą okazuje przed rozpoczęciem czynności
  3. c) imię, nazwisko i podstawę prawną czynności, a jej przyczynę wyłącznie na żądanie osoby
  4. d) stopień, imię i nazwisko w sposób umożliwiający odnotowanie tych danych oraz przyczynę czynności poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Liczy się nie tylko to, co policjant mówi, ale i jak: dane trzeba podać na tyle wyraźnie i wolno, by osoba mogła je zapisać. Znak identyfikacyjny i nazwa jednostki tego nie zastępują. Przy legitymowaniu kolejnych osób stojących obok, z tej samej przyczyny, umundurowany policjant wykonuje te formalności raz wobec wszystkich.

Podstawa prawna: rozporządzenie RM z 08.11.2023 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów (Dz.U. 2023 poz. 2535), § 2 ust. 1

Kontroli osobistej policjant może dokonać

  1. a) wobec każdej osoby legitymowanej, jeżeli uzna to za wskazane
  2. b) wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody osoby kontrolowanej oraz w obecności dwóch świadków
  3. c) w razie uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary poprawna
  4. d) wyłącznie wobec osoby zatrzymanej i doprowadzonej do jednostki
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Kontrola osobista ma dwie grupy podstaw: uzasadnione podejrzenie popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary albo poszukiwanie broni, przedmiotów zakazanych, dowodów lub rzeczy podlegających przepadkowi. Samo legitymowanie takiej podstawy nie tworzy. Zgoda osoby nie jest do niczego potrzebna, bo to uprawnienie władcze, a nie czynność za przyzwoleniem.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15 ust. 1 pkt 5

W nagłych wypadkach o udzielenie doraźnej pomocy policjant zwraca się ustnie do

  1. a) wyłącznie instytucji państwowych oraz organów administracji rządowej i samorządowej
  2. b) wyłącznie przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie użyteczności publicznej
  3. c) wyłącznie organizacji społecznych działających na terenie danego powiatu lub gminy
  4. d) każdej osoby, powiadamiając ją o nagłym wypadku poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: To trzeci, najszerszy krąg z art. 15 ust. 1 pkt 7: w nagłym wypadku policjant może zwrócić się o doraźną pomoc do dowolnej osoby, którą ma pod ręką. Zwraca się o pomoc, a nie żąda jej, i musi powiadomić tę osobę o nagłym wypadku oraz podać podstawę prawną, zakres pomocy i to, kto z niej korzysta. Żądać niezbędnej pomocy można wyłącznie od instytucji państwowych, organów administracji i przedsiębiorców użyteczności publicznej.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15 ust. 1 pkt 7

Policjanci wykonujący ustawowe uprawnienia mają prawo żądać niezbędnej pomocy od

  1. a) wszystkich przedsiębiorców i organizacji społecznych, a także od każdej napotkanej osoby dorosłej, która może jej udzielić
  2. b) instytucji państwowych, organów administracji rządowej i samorządu oraz przedsiębiorców użyteczności publicznej poprawna
  3. c) organizacji społecznych i stowarzyszeń, ale dopiero po uzyskaniu zgody organu je nadzorującego
  4. d) wyłącznie jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych oraz przez niego nadzorowanych
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Żądanie działa tylko w jednym kierunku: wobec instytucji państwowych, organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego oraz przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie użyteczności publicznej. Ci adresaci mają prawny obowiązek udzielenia pomocy w zakresie swojego działania. Do pozostałych przedsiębiorców i do organizacji społecznych policjant tylko zwraca się o pomoc, bo tam obowiązku nie ma.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15 ust. 1 pkt 6

Pułapka: Mylenie żądania pomocy, wiążącego dla instytucji państwowych, ze zwróceniem się o pomoc do pozostałych podmiotów.

Policjanci wykonując swoje ustawowe uprawnienia mają prawo m.in. do legitymowania osób, którego celem jest

  1. a) sprawdzenie karalności
  2. b) ustalenie ich tożsamości poprawna
  3. c) ustalenie miejsca ich zatrudnienia
  4. d) zebranie danych o ich sytuacji majątkowej
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Cel legitymowania jest w ustawie jeden i wskazany wprost: ustalenie tożsamości. Wszystko inne, czyli sprawdzenie w bazach czy dalsze czynności, dzieje się już przy okazji i na innej podstawie. Dlatego gdy osoba jest policjantowi znana osobiście, legitymowanie w ogóle nie jest potrzebne, bo cel został osiągnięty wcześniej.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15 ust. 1 pkt 1

Policjant ma prawo wydawania osobom poleceń określonego zachowania się w granicach niezbędnych do wykonania czynności

  1. a) legitymowania, zatrzymywania, przeszukania, kontroli osobistej i sprawdzenia prewencyjnego poprawna
  2. b) wyłącznie zatrzymania osoby i doprowadzenia jej do jednostki organizacyjnej Policji
  3. c) wyłącznie kontroli ruchu drogowego prowadzonej przez policjanta w umundurowaniu
  4. d) wyłącznie takich, które zostały zlecone przez sąd, prokuratora lub organ administracji
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Polecenia obsługują czynności z pkt 1 do 5 oraz pkt 9 katalogu, czyli legitymowanie, zatrzymywanie, pobieranie odcisków, przeszukanie, kontrolę osobistą i sprawdzenie prewencyjne. Ustawa dorzuca jeszcze ochronę śladów przy zabezpieczaniu miejsca zdarzenia i unikanie bezpośredniego zagrożenia dla osób lub mienia. Polecenie ma być jednoznaczne i zrozumiałe, a granicą jest to, co niezbędne do wykonania czynności.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15 ust. 1 pkt 10

Pora nocna, w jakiej można dokonać przeszukania pomieszczeń mieszkalnych

  1. a) to czas od godziny 21 do godziny 7, a przeszukanie jest wtedy dopuszczalne w wypadkach niecierpiących zwłoki
  2. b) to czas od godziny 23 do godziny 5, a przeszukanie jest wtedy dopuszczalne w wypadkach niecierpiących zwłoki
  3. c) to czas od godziny 22 do godziny 6, a przeszukanie jest wtedy dopuszczalne w wypadkach niecierpiących zwłoki poprawna
  4. d) to czas od godziny 22 do godziny 7, a przeszukanie jest wtedy dopuszczalne w wypadkach niecierpiących zwłoki
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Pora nocna w k.p.k. to sztywny przedział od 22 do 6 i nie ma nic wspólnego z porą nocną z prawa pracy czy z przepisów o ciszy nocnej. W tym czasie przeszukanie zamieszkałych pomieszczeń jest dopuszczalne tylko w wypadkach niecierpiących zwłoki. Jeżeli czynność ruszyła za dnia, wolno ją prowadzić dalej mimo nastania nocy.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 221 § 1

Pracownik ochrony sklepu spożywczego zauważył, że jeden z klientów usiłował wynieść towar, za który nie zapłacił. Następnie umieścił go w pomieszczeniu ochrony i powiadomił Policję o zdarzeniu. W tym przypadku mamy do czynienia z

  1. a) zatrzymaniem procesowym, którego dokonać może tylko policjant
  2. b) kontrolą osobistą, do której pracownik ochrony jest uprawniony w sklepie
  3. c) sprawdzeniem prewencyjnym w celu odebrania niebezpiecznych przedmiotów
  4. d) ujęciem obywatelskim, po którym ujętego niezwłocznie oddaje się w ręce Policji poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Pracownik ochrony działa tu jak każdy inny obywatel, na podstawie art. 243 k.p.k., a nie na podstawie uprawnień policyjnych. Ujęcie na gorącym uczynku wolno przedłużyć tylko do czasu przekazania sprawcy Policji, dlatego zawiadomienie było konieczne, a nie uprzejme. Kontrola osobista i sprawdzenie prewencyjne to uprawnienia policjanta i pracownikowi ochrony nie przysługują.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 243

Pułapka: Nazywanie ujęcia obywatelskiego zatrzymaniem, które w sensie procesowym może być dziełem wyłącznie Policji.

W przypadku gdy osoba legitymowana jest znana osobiście policjantowi

  1. a) ustalenie jej tożsamości nie wymaga legitymowania poprawna
  2. b) policjant żąda okazania dokumentu
  3. c) tożsamość ustala się wyłącznie na podstawie oświadczenia innej osoby
  4. d) legitymowanie przeprowadza inny policjant z tego samego patrolu
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Skoro policjant zna osobę osobiście, cel czynności jest już osiągnięty i żądanie dokumentu byłoby pustym formalizmem. Samo zdarzenie policjant nadal dokumentuje, bo obowiązek zapisania daty, czasu, miejsca i przyczyny wynika z osobnego przepisu. Ta reguła dotyczy wyłącznie znajomości osobistej, a nie rozpoznania kogoś ze zdjęcia w bazie.

Podstawa prawna: rozporządzenie RM z 08.11.2023 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów (Dz.U. 2023 poz. 2535), § 6

Do przesłanek ujęcia obywatelskiego osoby należy obawa

  1. a) zatarcia śladów
  2. b) ponownego popełnienia przez nią przestępstwa z użyciem przemocy
  3. c) ukrycia się tej osoby poprawna
  4. d) bezprawnego utrudniania przez nią postępowania w inny sposób
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przy ujęciu obywatelskim przesłanki są tylko dwie: obawa ukrycia się albo brak możliwości ustalenia tożsamości. Reszta wymienionych obaw pochodzi z przepisów o zatrzymaniu przez Policję i o środkach zapobiegawczych, a osoba prywatna nie prowadzi postępowania i nie ocenia ryzyka matactwa. To jest właśnie granica między art. 243 a art. 244 k.p.k.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 243 § 1

Do przesłanek zatrzymania osoby przez Policję NIE należy obawa

  1. a) jej ucieczki lub ukrycia się
  2. b) bezprawnego wpływania na zeznania świadków poprawna
  3. c) zatarcia przez nią śladów przestępstwa
  4. d) ponownego użycia przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Katalog z art. 244 jest zamknięty: obawa ucieczki lub ukrycia się, obawa zatarcia śladów, brak możliwości ustalenia tożsamości, podstawy do trybu przyspieszonego, a przy przemocy domowej także obawa ponownego użycia przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej. Obawa matactwa, czyli wpływania na zeznania świadków, jest przesłanką stosowania środka zapobiegawczego, a nie samego zatrzymania. Zatarcie śladów i wpływanie na świadków brzmią podobnie, ale w tym przepisie tylko jedno z nich występuje.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 244 § 1 i 1a

Maksymalny czas pozbawienia wolności osoby w ramach ujęcia obywatelskiego

  1. a) wynosi 24 godziny, liczone od chwili ujęcia na gorącym uczynku
  2. b) wynosi 48 godzin, liczone od chwili ujęcia na gorącym uczynku
  3. c) nie został określony liczbą godzin, bo ujętego oddaje się niezwłocznie Policji poprawna
  4. d) wynosi 6 godzin, liczone od chwili ujęcia na gorącym uczynku
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Kodeks nie daje ujmującemu żadnej puli godzin. Art. 243 § 2 mówi tylko tyle, że osobę ujętą należy niezwłocznie oddać w ręce Policji, więc pozbawienie wolności trwa tak długo, jak trwa przekazanie. Terminy 24 i 48 godzin dotyczą zatrzymania przez uprawniony organ, nie ujęcia przez obywatela, i to jest najczęściej powielany błąd w opracowaniach.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 243 § 2

Pułapka: Przenoszenie 48 godzin z zatrzymania procesowego na ujęcie obywatelskie, dla którego przepis nie przewiduje żadnego limitu godzinowego.

Zatrzymany przez Policję - w zażaleniu na zatrzymanie - NIE może kwestionować jego

  1. a) zasadności
  2. b) celowości poprawna
  3. c) legalności
  4. d) prawidłowości
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zażalenie obejmuje trzy rzeczy i tylko trzy: zasadność, legalność i prawidłowość zatrzymania. Celowość, czyli ocena, czy zatrzymanie było taktycznie potrzebne, nie należy do sądu rozpoznającego zażalenie. Ten sam zestaw trzech pojęć wraca przy zatrzymaniu w sprawach o wykroczenia.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 46), art. 246 § 1

Policjanci w toku wykonywania czynności służbowych

  1. a) kierują się wyłącznie poleceniami przełożonego, a ochroną praw człowieka zajmuje się sąd
  2. b) mogą odstąpić od poszanowania godności osoby, która nie stosuje się do wydanych poleceń
  3. c) respektują godność ludzką wyłącznie wobec osób, które nie stawiają czynnego oporu
  4. d) mają obowiązek respektowania godności ludzkiej oraz przestrzegania i ochrony praw człowieka poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ten obowiązek jest bezwarunkowy i nie zależy od tego, jak zachowuje się druga strona. Uzupełnia go zasada z art. 15 ust. 6: czynności wykonuje się w sposób możliwie najmniej naruszający dobra osobiste osoby, wobec której są podejmowane. Naruszenie tych reguł otwiera drogę do zażalenia do prokuratora na sposób prowadzenia czynności.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 14 ust. 3

Policjanci w celu realizacji ustawowych zadań nie mają prawa

  1. a) zatrzymywać osób stwarzających bezpośrednie zagrożenie dla mienia
  2. b) dokonywać kontroli osobistej przy uzasadnionym podejrzeniu czynu zabronionego
  3. c) żądać pomocy od organizacji społecznych, bo do nich tylko zwracają się o pomoc poprawna
  4. d) wydawać osobom poleceń określonego zachowania się w granicach niezbędnych
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Ustawa rozdziela dwa uprawnienia po adresacie: żądanie pomocy kieruje się do instytucji państwowych, organów administracji i przedsiębiorców użyteczności publicznej, a do pozostałych przedsiębiorców i organizacji społecznych można się tylko zwrócić o pomoc. Pozostałe trzy czynności są w katalogu z art. 15 ust. 1 i policjantowi przysługują. Różnica nie jest kosmetyczna, bo z żądaniem wiąże się prawny obowiązek udzielenia pomocy.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15 ust. 1 pkt 6 i 7

Policjant w związku z wykonywaniem czynności służbowych jest uprawniony do

  1. a) przeszukania pomieszczeń mieszkalnych w porze nocnej zawsze, gdy uzna to za potrzebne
  2. b) zatrzymania na 12 godzin każdej osoby, której tożsamości nie ustalił na miejscu czynności
  3. c) żądania doraźnej pomocy od każdej napotkanej osoby, także poza nagłym wypadkiem
  4. d) legitymowania osób, ich zatrzymywania oraz dokonywania kontroli osobistej poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Trzy pierwsze uprawnienia z katalogu w art. 15 ust. 1 to legitymowanie, zatrzymywanie i kontrola osobista wraz z przeglądaniem bagaży. Każde z nich ma własne warunki: zatrzymanie działa w trybie k.p.k. i innych ustaw, przeszukanie mieszkania w nocy tylko w wypadkach niecierpiących zwłoki, a o doraźną pomoc policjant zwraca się wyłącznie w nagłym wypadku. Uprawnienie z katalogu nie znaczy dowolność.

Podstawa prawna: ustawa o Policji (t.j. Dz.U. 2025 poz. 636), art. 15 ust. 1 pkt 1, 2 i 5

Wróć do spisu dziedzin albo przećwicz ten materiał w testach i na fiszkach. Tam czekają pytania ułożone przez nas ponad jawny wykaz - z tych samych przepisów, ale postawione inaczej, żeby sprawdzić, czy naprawdę rozumiesz przepis, a nie pamiętasz jedno zdanie.