Przejdź do treści
zawodPolicjant.pl
Zaloguj się Załóż konto

Wykroczenia i postępowanie mandatowe

Środki oddziaływania wychowawczego z art. 41 Kodeksu wykroczeń, rodzaje mandatów i chwila ich prawomocności, terminy nałożenia grzywny, uchylenie prawomocnego mandatu, czynności wyjaśniające i wniosek o ukaranie do sądu.

Dziedzina 7 z 8 w naszym podziale 216 trzonów z jawnego wykazu. W tej dziedzinie mamy 15 pytań.

Prawomocny mandat karny podlega niezwłocznie uchyleniu jeżeli grzywnę nałożono

  1. a) na osobę, która w chwili czynu miała ukończone 17 lat
  2. b) w wysokości niższej niż przewiduje taryfikator mandatowy dla danego wykroczenia
  3. c) za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie poprawna
  4. d) za wykroczenie, którego sprawcy nie schwytano na gorącym uczynku ani bezpośrednio potem
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Podstawy uchylenia są trzy i wszystkie dotyczą tego, że ukarania w ogóle nie powinno być: czyn nie był wykroczeniem, sprawca nie miał ukończonych 17 lat albo zachodziła okoliczność wyłączająca winę z art. 15-17 Kodeksu wykroczeń. Uchyla sąd, na wniosek ukaranego złożony w terminie 7 dni od uprawomocnienia się mandatu, na wniosek organu albo z urzędu. Za niską grzywnę ani za brak gorącego uczynku mandatu się nie uchyla.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 101 § 1

Pułapka: Granica z art. 101 § 1 k.p.w. to 17 lat, a nie 15 ani 18. Uwaga na kierunek: mandat uchyla się, gdy sprawca był MŁODSZY niż 17 lat w chwili czynu - ukończone 17 lat żadnej przesłanki nie tworzy.

Nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego może nastąpić do

  1. a) 14 dni od dnia ujawnienia wykroczenia
  2. b) 60 dni od dnia ustalenia sprawcy wykroczenia poprawna
  3. c) 30 dni od dnia popełnienia wykroczenia
  4. d) 90 dni od dnia ujawnienia wykroczenia przez funkcjonariusza
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Termin biegnie od ustalenia sprawcy, a nie od ujawnienia czynu ani od jego popełnienia, i to jest w tym pytaniu cała trudność. Przy fotoradarze wykroczenie bywa ujawnione natychmiast, a sprawcę ustala się kilka tygodni później i dopiero wtedy zaczyna się liczyć 60 dni. Terminy 7 i 14 dni, które kandydaci wpisują tu odruchowo, dotyczą zapłaty grzywny z mandatu kredytowanego i zaocznego.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 97 § 1

Pułapka: Liczenie terminu od ujawnienia wykroczenia zamiast od ustalenia jego sprawcy.

Mandat karny kredytowany staje się prawomocny z chwilą

  1. a) pokwitowania jego odbioru przez ukaranego poprawna
  2. b) uiszczenia grzywny funkcjonariuszowi, który ją nałożył
  3. c) upływu 7 dni od daty przyjęcia mandatu przez ukaranego
  4. d) uiszczenia grzywny uprawnionemu organowi we wskazanym terminie
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Kredytowany oznacza, że pieniędzy jeszcze nie ma, a mandat już jest prawomocny: rozstrzyga podpis pod pokwitowaniem odbioru. Siedem dni to wyłącznie termin zapłaty i jego upływ niczego w prawomocności nie zmienia, a zaległość ściąga się w trybie egzekucji administracyjnej. Pozostałe dwa warianty opisują mandat gotówkowy i mandat zaoczny, gdzie faktycznie rozstrzyga zapłata.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 98 § 3

Pułapka: Wiązanie prawomocności mandatu kredytowanego z zapłatą grzywny albo z upływem siedmiodniowego terminu.

Mandatem karnym kredytowanym NIE można ukarać osoby posiadającej miejsce stałego zamieszkania lub pobytu na terenie

  1. a) Rzeczypospolitej Polskiej
  2. b) innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej
  3. c) państwa członkowskiego Unii Europejskiej należącego do strefy Schengen
  4. d) państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Mandat kredytowany jest zarezerwowany dla osoby mieszkającej w Polsce albo w innym państwie Unii Europejskiej, bo tylko wtedy grzywnę da się później realnie wyegzekwować. Osobie mieszkającej poza Unią i przebywającej w Polsce czasowo wystawia się mandat gotówkowy, płatny od razu funkcjonariuszowi. Przynależność do strefy Schengen nie ma tu żadnego znaczenia, przepis mówi wyłącznie o członkostwie w Unii.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 98 § 2 i 3

Pułapka: Podstawianie strefy Schengen w miejsce Unii Europejskiej.

Gdy wobec sprawcy wykroczenia stosujemy tryb przyspieszony czas jego zatrzymania nie może przekroczyć

  1. a) 24 godzin
  2. b) 12 godzin
  3. c) 48 godzin poprawna
  4. d) 72 godzin
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Zwykły czas zatrzymania w sprawach o wykroczenia to 24 godziny, ale gdy zachodzą podstawy do postępowania przyspieszonego, ustawa wydłuża go do 48 godzin, żeby dało się doprowadzić sprawcę przed sąd. Czas liczy się od chwili ujęcia, a nie od doprowadzenia do jednostki. Zatrzymanego zwalnia się natychmiast, gdy przyczyna zatrzymania ustanie wcześniej.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 46 § 6

Pułapka: Podawanie 24 godzin, czyli terminu podstawowego, przy pytaniu o tryb przyspieszony.

W toku prowadzonych czynności wyjaśniających policjant nałożył grzywnę w drodze mandatu karnego. W takiej sytuacji

  1. a) policjant postąpił prawidłowo, bo decyzję o nałożeniu grzywny podejmuje policjant prowadzący te czynności poprawna
  2. b) policjant przekroczył uprawnienia, bo sprawę kończy wyłącznie wniosek o ukaranie do sądu
  3. c) policjant postąpił nieprawidłowo, bo decyzję o grzywnie podejmuje kierownik jednostki Policji
  4. d) policjant postąpił nieprawidłowo, bo mandat wolno nałożyć tylko na miejscu ujawnienia wykroczenia
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Czynności wyjaśniające nie zamykają drogi do mandatu: przepis wprost pozwala przeprowadzić je w niezbędnym zakresie przed nałożeniem grzywny, jeżeli podjęto je niezwłocznie po ujawnieniu wykroczenia. Decyzję podejmuje ten policjant, który te czynności prowadzi, i nie potrzebuje do tego zgody przełożonego. O ukaraniu informuje się jeszcze ujawnionych pokrzywdzonych i zawiadamiającego.

Podstawa prawna: wytyczne nr 3 Komendanta Głównego Policji z 13.07.2020 r. (Dz.Urz. KGP 2020 poz. 37), § 82 ust. 2; Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 97 § 1

Pułapka: Przekonanie, że wszczęcie czynności wyjaśniających automatycznie kieruje sprawę do sądu.

Wniosek o ukaranie przed przekazaniem do sądu powinien być sprawdzony i podpisany przez

  1. a) kierownika komórki właściwej do spraw wykroczeń
  2. b) organ Policji osobiście lub osobę upoważnioną przez ten organ poprawna
  3. c) prokuratora rejonowego właściwego ze względu na miejsce popełnienia wykroczenia
  4. d) policjanta prowadzącego czynności wyjaśniające w danej sprawie
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Wniosek sporządza policjant prowadzący sprawę, ale sprawdza go i podpisuje organ Policji albo policjant przez ten organ upoważniony, o czym informuje się sąd. Sprawdzenie nie jest formalnością: ustala się między innymi, czy materiał dowodowy wystarcza i czy nie ma wątpliwości co do sprawcy. Prokurator w sprawach o wykroczenia oskarżycielem publicznym nie jest, więc nie podpisuje wniosku.

Podstawa prawna: wytyczne nr 3 Komendanta Głównego Policji z 13.07.2020 r. (Dz.Urz. KGP 2020 poz. 37), § 55 ust. 1

Pułapka: Mylenie roli policjanta sporządzającego wniosek z rolą organu, który go zatwierdza i podpisuje.

Decyzję o zastosowaniu środka oddziaływania wychowawczego w toku czynności wyjaśniających podejmuje

  1. a) kierownik jednostki Policji, w której prowadzone są czynności
  2. b) policjant, który ujawnił wykroczenie, niezależnie od etapu sprawy
  3. c) sąd rejonowy na wniosek organu Policji prowadzącego czynności
  4. d) policjant prowadzący te czynności poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Wytyczne rozdzielają dwie sytuacje: bezpośrednio po ujawnieniu wykroczenia decyduje policjant, który je ujawnił, a jeżeli okoliczności uzasadniające taki środek pojawiły się dopiero w toku czynności wyjaśniających, decyduje policjant, który je prowadzi. Trzon pyta o ten drugi przypadek. Policjant sporządza wtedy wniosek o odstąpienie od skierowania wniosku o ukaranie do sądu.

Podstawa prawna: wytyczne nr 3 Komendanta Głównego Policji z 13.07.2020 r. (Dz.Urz. KGP 2020 poz. 37), § 4 ust. 2 pkt 2

Pułapka: Przypisanie decyzji policjantowi ujawniającemu także wtedy, gdy sprawa jest już na etapie czynności wyjaśniających.

W reakcji na wykroczenie policjant poprzestał na zastosowaniu środków oddziaływania wychowawczego. Policjant ten

  1. a) przekroczył uprawnienia, bo o zastosowaniu takich środków rozstrzyga wyłącznie sąd
  2. b) postąpił nieprawidłowo, bo środki oddziaływania wychowawczego stosuje się wyłącznie wobec nieletnich
  3. c) postąpił prawidłowo, jeżeli było to wystarczające do wdrożenia sprawcy do poszanowania prawa poprawna
  4. d) postąpił nieprawidłowo, bo obok pouczenia musiał skierować do sądu wniosek o ukaranie tego sprawcy
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Kodeks wykroczeń pozwala poprzestać na pouczeniu, zwróceniu uwagi lub ostrzeżeniu, a wytyczne dodają jedyny warunek: ma to wystarczyć do wdrożenia sprawcy do poszanowania prawa i zasad współżycia społecznego. Wiek sprawcy nie ma tu znaczenia, bo przepis mówi o sprawcy czynu, nie o nieletnim. Wyjątek dotyczy wykroczeń, za które orzeka się środek karny: tam środków wychowawczych się nie stosuje.

Podstawa prawna: Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. 2023 poz. 2119), art. 41; wytyczne nr 3 Komendanta Głównego Policji z 13.07.2020 r. (Dz.Urz. KGP 2020 poz. 37), § 3

Pułapka: Uznanie środków oddziaływania wychowawczego za instytucję zarezerwowaną dla nieletnich.

Policjant w reakcji na wykroczenie wskazał sprawcy wykroczenia niezgodność jego zachowania z obowiązującymi przepisami, ze wskazaniem tych przepisów. W tej sytuacji policjant zastosował środek oddziaływania wychowawczego w postaci

  1. a) pouczenia poprawna
  2. b) zwrócenia uwagi
  3. c) ostrzeżenia
  4. d) upomnienia
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Pouczenie polega na wyjaśnieniu sprawcy, na czym polegała niezgodność jego zachowania z prawem, z powołaniem konkretnych przepisów, i tak właśnie opisano zachowanie policjanta w tym scenariuszu. Zwrócenie uwagi to samo wytknięcie niewłaściwego zachowania, bez sięgania po przepis, a ostrzeżenie zapowiada surowszą reakcję przy powtórce. Upomnienia w katalogu z art. 41 w ogóle nie ma.

Podstawa prawna: Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. 2023 poz. 2119), art. 41

Pułapka: Wpisywanie upomnienia albo nagany, których art. 41 Kodeksu wykroczeń nie wymienia.

Pełnisz służbę w Wydziale Ruchu Drogowego. Za pomocą przyrządu kontrolno- pomiarowego ujawniłeś wykroczenie polegające na przekroczeniu prędkości o 20 km/h w terenie zabudowanym przez kierującego pojazdem marki Ford Mondeo o numerze rejestracyjnym PP12345. Kierującemu zaproponowałeś mandat karny kredytowany, jednak ten odmówił jego przyjęcia. W takim przypadku należy

  1. a) nałożyć grzywnę w drodze mandatu karnego zaocznego i pozostawić go za wycieraczką
  2. b) sporządzić wniosek o ukaranie i skierować go do sądu, zaznaczając w nim odmowę przyjęcia mandatu poprawna
  3. c) poprzestać na pouczeniu, ponieważ odmowa przyjęcia mandatu zamyka postępowanie
  4. d) zatrzymać kierującego i doprowadzić go do sądu w trybie przyspieszonym tego samego dnia
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Odmowa przyjęcia mandatu jest prawem sprawcy i kończy postępowanie mandatowe, ale nie kończy sprawy: organ występuje wtedy do sądu z wnioskiem o ukaranie i zaznacza w nim, że mandatu nie przyjęto, a w miarę możliwości podaje przyczyny odmowy. Mandat zaoczny odpada, bo kierującego zastano na miejscu. Zatrzymanie w trybie przyspieszonym byłoby przy takim wykroczeniu środkiem bez podstawy.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 99

Pułapka: Ponawianie propozycji mandatu w innej formie zamiast skierowania wniosku o ukaranie.

Przesłanką dodatnią postępowania mandatowego jest

  1. a) odmowa przyjęcia mandatu karnego przez sprawcę wykroczenia
  2. b) popełnienie wykroczenia, za które należałoby orzec środek karny
  3. c) działanie sprawcy w warunkach określonych w art. 10 § 1 Kodeksu wykroczeń, czyli zbiegu z przestępstwem
  4. d) schwytanie sprawcy na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia poprawna
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Przesłanki dodatnie to okoliczności, które otwierają drogę do mandatu, i wylicza je art. 97 § 1: schwytanie sprawcy na gorącym uczynku albo bezpośrednio potem, ewentualnie stwierdzenie wykroczenia, w szczególności przyrządem kontrolno-pomiarowym, gdy nie ma wątpliwości co do sprawcy. Trzy pozostałe warianty to przesłanki ujemne, czyli okoliczności blokujące mandat. Ta para pojęć wraca na teście regularnie, więc warto rozdzielić ją raz na zawsze.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 97 § 1; wytyczne nr 3 Komendanta Głównego Policji z 13.07.2020 r. (Dz.Urz. KGP 2020 poz. 37), § 81 ust. 1

Pułapka: Mylenie przesłanek dodatnich z ujemnymi, wymienionymi w art. 96 § 2 i art. 97 § 2 k.p.w.

Wobec sprawcy wykroczenia nakłada się grzywnę w drodze mandatu karnego kredytowanego lub gotówkowego albo kieruje się wniosek o ukaranie do sądu, jeżeli nie można poprzestać na zastosowaniu środków oddziaływania wychowawczego w postaci

  1. a) pouczenia, zwrócenia uwagi, ostrzeżenia lub innych środków oddziaływania wychowawczego poprawna
  2. b) upomnienia, nagany, zobowiązania do naprawienia szkody lub innych środków wychowawczych
  3. c) pouczenia, zwrócenia uwagi lub warunkowego umorzenia postępowania o wykroczenie
  4. d) zwrócenia uwagi, ostrzeżenia lub odstąpienia od wymierzenia kary przez sąd
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Artykuł 41 Kodeksu wykroczeń wymienia po nazwie tylko trzy środki: pouczenie, zwrócenie uwagi i ostrzeżenie, a katalog domyka zwrotem o innych środkach oddziaływania wychowawczego. To jedyny przepis tego kodeksu w całym wykazie egzaminacyjnym, więc opłaca się go znać dosłownie. Warunkowe umorzenie i odstąpienie od wymierzenia kary to decyzje sądu, a nie środki, po które sięga policjant na drodze.

Podstawa prawna: Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. 2023 poz. 2119), art. 41

Pułapka: Dopisywanie do katalogu instytucji sądowych, takich jak warunkowe umorzenie postępowania.

Wobec sprawcy wykroczenia Policja kieruje wniosek o ukaranie do sądu

  1. a) zawsze, gdy wartość szkody wyrządzonej wykroczeniem przekracza 500 zł
  2. b) wyłącznie wtedy, gdy sprawca nie ma stałego miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
  3. c) w razie odmowy przyjęcia mandatu karnego lub nieuiszczenia grzywny nałożonej mandatem zaocznym poprawna
  4. d) za każde wykroczenie ujawnione w toku czynności wyjaśniających prowadzonych przez Policję
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Wniosek o ukaranie jest reakcją na to, że postępowanie mandatowe nie doszło do skutku: albo sprawca odmówił przyjęcia mandatu, albo nie zapłacił grzywny nałożonej mandatem zaocznym w wyznaczonym terminie. Wartość szkody i miejsce zamieszkania sprawcy same z siebie o skierowaniu wniosku nie decydują. Sprawa nie trafia też do sądu wtedy, gdy wystarczyły środki oddziaływania wychowawczego.

Podstawa prawna: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. 2024 poz. 977), art. 99

Pułapka: Wiązanie wniosku o ukaranie z wysokością szkody zamiast z losem postępowania mandatowego.

Wobec sprawcy wykroczenia

  1. a) kieruje się wniosek o ukaranie do sądu zawsze, gdy sprawca odmówił przyjęcia mandatu karnego
  2. b) nakłada się grzywnę mandatem karnym albo kieruje wniosek o ukaranie do sądu, jeżeli nie poprzestano na środkach wychowawczych poprawna
  3. c) stosuje się środki oddziaływania wychowawczego wyłącznie wtedy, gdy naprawił on szkodę i przeprosił pokrzywdzonego
  4. d) nakłada się grzywnę mandatem karnym dopiero po bezskutecznym zastosowaniu pouczenia lub ostrzeżenia
Sierżant Sokół wyjaśnia:

Dlaczego tak: Kolejność jest jednokierunkowa: najpierw policjant ocenia, czy wystarczy pouczenie, zwrócenie uwagi albo ostrzeżenie, i dopiero gdy na tym nie można poprzestać, sięga po mandat albo po wniosek o ukaranie. Nie ma obowiązku wyczerpania środków wychowawczych przed mandatem, bo to nie są kolejne szczeble drabiny, tylko alternatywa oceniana z góry. Zastosowanie środka wychowawczego samo w sobie nie zamyka drogi do sądu ani do mandatu.

Podstawa prawna: wytyczne nr 3 Komendanta Głównego Policji z 13.07.2020 r. (Dz.Urz. KGP 2020 poz. 37), § 5

Pułapka: Traktowanie środków oddziaływania wychowawczego jako obowiązkowego etapu poprzedzającego mandat.

Wróć do spisu dziedzin albo przećwicz ten materiał w testach i na fiszkach. Tam czekają pytania ułożone przez nas ponad jawny wykaz - z tych samych przepisów, ale postawione inaczej, żeby sprawdzić, czy naprawdę rozumiesz przepis, a nie pamiętasz jedno zdanie.